|
|
|
|
|
|
|
Microbiologie en PHMB
Toegevoegd: 17/07/2009,
Hits: 2.442,
Beoordeling: 0,
Recensies: 0,
Stemmen: 0
|
|
Microbiologie en PHMB
door Harm Jaap Smit, bioloog
Microbiologie speelt een wezenlijke rol bij infecties: men spreekt over een infectie als een micro-organisme, virus of parasiet in een levend wezen is binnengedrongen en daar schade aanricht. Qua micro-organismen zijn er bacteriën, virussen, schimmels en parasieten te onderscheiden. ‘Virussen horen er eigenlijk niet bij omdat ze niet ‘zelfstandig’ zijn en parasieten zijn eigenlijk te groot om tot een micro-organisme gerekend te kunnen worden. Maar voor het gemak scharen we ze onder dezelfde noemer als het gaat om infectieveroorzakers. Wat schimmels betreft: zij kunnen een immuunrespons opwekken: het immuunsysteem krijgt een signaal om in actie te komen.
Er zijn verschillende soorten schimmels. Ze komen voor in drie verschillende klinische manifestaties:
• huid: dermathophyten / pitriasis versicolor
• subcutaan: sporotrichosis (traumatic)
• systemisch: pulmonaal / immuungecompromitteerden laten allerlei Candida albicans infecties zien.
Vorm, gramkleuring, aëroob
Bacteriën kunnen worden ingedeeld naar vorm, gramkleuring en gevoeligheid voor zuurstof.
Als je kijkt naar de vormen, dan zijn bacteriën te verdelen in eubacteriën, draadbacteriën en straalzwammen. Eubacteriën zijn eencellige, onvertakte bacteriën. In deze categorie vallen coccen (bolvormige bacteriën) zoals de Streptococcus en Sarcina; bacillen (staafvormig) zoals nitraatbacterie en pestbacterie; vibrionen (in de vorm van een komma) zoals de vibrio cholera; en spirillen (in de vorm van een spiraal). De draadbacteriën zijn verbonden tot draadvormige celgroepen, waarin de afzonderlijke bacteriën door een schede worden samengehouden. Een voorbeeld hiervan zijn de ijzerbacteriën. Straalzwammen (Actinomyceten), op hun beurt, vormen uit staafvormige onbeweeglijke cellen meestal straalvormige vertakkingen van zeer dunne lange draden.
Bacteriën zitten in een wond, maar je ziet ze niet. Ze hebben bovendien het vermogen om zich stevig vast te grijpen aan hun omgeving. Daar zorgen moleculaire krachten voor. De gramkleuring houdt in, dat een grampositieve bacterie bij de gramkleuring kleur oppakt en een gramnegatieve bacterie niet. Dat komt door de structuur van de celwand: gramnegatieve bacteriën hebben een wand met allerlei suikerlaagjes. Het menselijk immuunsysteem reageert overigens sterker op gramnegatieve dan op grampositieve bacteriën. Aëroob versus anaëroob tot slot: aërobe bacteriën hebben zuurstof nodig en anaërobe bacteriën kunnen niet tegen zuurstof.
De facultatief anaërobe bacteriën kunnen met en zonder zuurstof leven. Een aërobe bacterie overleeft dus op een swab en een anaërobe bacterie niet, deze kan diep in de wond tussen de cellen kruipen. Een bacterie gaat altijd daar zitten waar hij het lekkerste zit: elke bacterie geeft de voorkeur aan een bepaalde combinatie van vocht en temperatuur. Daarom kunnen verschillende bacteriën goed samenleven in één wond, zonder dat ze elkaar in de weg zitten. Ze kunnen bovendien op elkaar reageren. Een bacterie zoekt ook nog eens dat plekje op, waar hij het moeilijkst te verjagen is.’ Een bacterie kiest uit de volgende omstandigheden: warm – koud, nat – droog, zuurstofrijk – zuurstofarm, zuur – basisch, andere bacteriën – alleen, vet – niet vet.
Bovenarmen en benen zijn niet zo interessant voor bacteriën, maar oksels, het perineum en tussen de tenen des te meer. Bacteriën als beschermende jas Bacteriën hebben een belangrijke functie op en in ons lichaam. ‘Ze zorgen voor onze afweer en voor de vertering van ons eten. Ze vormen als het ware een beschermende jas. Hetzelfde geldt voor wonden: zonder bacterie geen ‘normale’ wond. Een bacterie in een wond is een marker voor ons lichaam die aangeeft ‘er is iets aan de hand’.’
De normale flora op het menselijk lichaam bestaat uit Staphylococcus epidermidis (90%), Staphylococcus aureus (die zitten voornamelijk in de neus), Micrococcus luteus, Proprionibacterium (corynebacterium) die bestaat uit P. acnes en P. granulosum, en gramnegatieven. Deze laatste categorie omvat onder meer de enterobacter, klebsiella, E.coli en proteus spp.
Kontaminatie, kolonisatie, infectie
Bacteriën in een wond kunnen zich ontwikkelen van steriel naar contaminatie, kolonisatie, kritieke kolonisatie en infectie.
Bij contaminatie is de situatie stabiel; bij kolonisatie gebeurt er iets: de samenstelling van de bacteriën wijzigt. Steriel: geen micro-organisme in de wond. Gecontamineerd: micro-organismen in de wond. Kolonisatie: micro-organismen vermeerderen zich in de wond, maar zonder immuunrespons of klinische symptomen.
Kritische kolonisatie: de wond kan niet langer de balans tussen bacteriën en afweer in stand houden. Infectie: vermeerderende bacteriën in de wond met weefselschade tot gevolg. Een maat van infectie is de hoeveelheid bacteriën maal de virulentie gedeeld door de afweer. Wanneer gaat het mis? Wanneer ontstaat er nou werkelijk een infectie? Dat heeft alles te maken met de weerstand van de patiënt, en die kan minder worden door een aantal factoren. Patiënten met onderliggend lijden bijvoorbeeld, zoals diabetes, zijn vatbaar voor infecties. Bij deze patiënten kan het snel gaan: vrijdag het ziekenhuis in, na het weekend een amputatie. Ook de doorbloeding speelt een rol. Daarnaast is het type bacterie van belang, het aantal micro-organismen, de virulentie, de aanwezigheid van biofilms – dat is een bacterie in een soort tentje zodat niets en niemand er bij kan komen – en het aantal soorten bacterie. Bij meer dan vier soorten wordt de wondgenezing al moeilijk.’ Er zijn nog een aantal belangrijke wetenswaardigheden: de beta hemolytische streptokok en de streptococcus pyogenes zijn bijvoorbeeld al gevaarlijk bij lage aantallen. Meer doorbloeding in combinatie met de Staphylococcus Aereus/E.coli zorgt voor een versterking van de ontstekingsreactie.
Ook zijn er de zogeheten meeliftende bacteriën, waarvan de anaërobe de ontwikkeling van de fibroblasten en keratinocyten verstoren. En dan zijn er nog een paar nakomers die pas na vier weken de kop opsteken. Dan moet je als wondverpleegkundige niet denken dat je je werk niet goed hebt gedaan, maar deze categorie had gewoon even de tijd nodig.’ Verpleegkundigen kunnen door waarneming al veel constateren’. Als er sprake is van kritische kolonisatie, dan zie je een verminderde wondgenezing zonder cellulitis en kun je veel afleiden uit de geur en kleur (blauwgroen exsudaat) van de natte wond. Netjes werken blijft hét devies
Hoe te handelen bij een wond?
Netjes werken blijft het allerbelangrijkst. Dus handen wassen, schone kleren, steriele handschoenen, steriele instrumenten, op een hygiënische manier afval verwijderen en zorgen voor bescherming tegen secundaire verontreiniging (door ontlasting). Vervolgens zijn de opties: incisie en drainage, verwijderen van necrotisch weefsel, verwijderen van vreemde lichamen, de wond spoelen met antiseptische oplossingen en een kweek (biopsie) nemen. En hoe in geval van besmettingen te behandelen?
‘Systematische toediening van antibiotica, toediening van zuurstof, versterken van de afweer en zorgen dat de voeding voldoende calorieën bevat. Maar wanneer grijp je nu in? Dat doe je als je constateert dat de infectie het wint van de afweer van de patiënt. Zolang dat niet duidelijk is: laten gaan, niet te snel met antibiotica beginnen. Eerst moet het lichaam het zelf uitvechten.
We benadrukken voorzichtig met antibiotica te zijn omdat er resistentie kan optreden. ‘Als een bacterie een truukje heeft geleerd, wisselt hij het uit met andere bacteriën. Ook dna-specifieke eigenschappen kunnen ze onderling uitwisselen. De natuur zit vol met dergelijke uitwisselingstruukjes! Maar als je toch gaat behandelen, kun je kiezen tussen antibiotica die zich richten op de cel, en antiseptica. Antiseptica zijn algemener.’ De meest gebruikte antiseptica zijn: jodium, zilver, natrium hypochloriet (Eusol), azijnzuur, waterstofperoxide, 3chloorhexidine, honing, polyhexanide (PHMB) en kalium permanganaat. PHMB (Poly Hexa Methyl Biguanide) en bestaat uit een grote familie die al jaren veel gebruikt wordt in Duitsland maar daarbuiten niet.
 Voeg toe aan favorieten
|
|
|
|
|
|
|
Wees de eerste om een recensie te geven |
|
|
